Λυγαριά -Τσοπαλνάτα

Λυγαριά-Τσοπαλνάτα

Λυγαριά Λαμίας: Χωριό του νομού Φθιώτιδος.

Το μισό χωριό είναι κτισμένο αμφιθεατρικά στη θέση Στρογγυλόλακα της Όθρυς, το άλλο μισό είναι επίσης κτισμένο αμφιθεατρικά στην θέση Καμζόραχη. Η Λυγαριά από υψόμετρο 160 μέτρων δεσπόζει του Λαμιακού κάμπου οκτώ χιλιόμετρα δυτικά της Λαμίας.

Οι παλιότεροι θυμούνται το χωριό ως Τσοπαλνάτα η Τσοπαλνάτες ,που σύμφωνα με την παράδοση δηλώνει καταυλισμό σκηνιτών (Σαρακατσαναίων). Το χωριό σε πολλές αναφορές το συναντάμε και σαν Τζουμπαλάτες, Τσοπαλάδες, Τσοπανλάτες , Τσοπανελάτες, Τσοπανλάτα, Τσουπανελάτες, Τσοπαλάδες, Τοπαλάδες, Τσουκαλάτα, Τσουκαλάται κ.λ.π.

Ο Παν. Τσόνης στο βιβλίο του αναφέρει ότι το χωριό πήρε το όνομά του από το πρόκριτο του χωριού Νικολό τσουπάν Λάτης .

Η επίσημη μετονομασία του σε Λυγαριά έγινε με την υπ' αρθμόν 41743/10-10-1926 ,απόφαση του Υπουργείου εσωτερικών Φ.Ε.Κ.68/1926 και οφειλόταν στην επικρατούσα τότε άποψη ότι τα τοπωνύμια που θεωρούντο τούρκικης προέλευσης έπρεπε να αντικατασταθούν με άλλα ελληνικά, γιαυτό στη συγκεκριμένη περίπτωση επιλέχτηκε το όνομα Λυγαριά χάρη στο ομώνυμο φυτό το οποίο φύεται σε μεγάλη έκταση στην περιοχή.

Σύμφωνα με τον προφορικό λόγο την εποχή της τουρκοκρατίας έως τα πρώτα χρόνια του απελευθερωτικού αγώνα, η Τσοπαλνάτα ήταν χτισμένη δυτικά του σημερινού χωριού στην θέση Παλιοχώρια ,πάνω από τον σημερινό σιδηροδρομικό σταθμό της Λυγαριάς.

Για πoιό λόγο το τελικά το χωριό μεταφέρθηκε στην θέση Στρογγυλόλακα δεν ξέρουμε ,μόνο υποθέσεις μπορούμε να κάνουμε σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουμε.

Μετά την μάχη των Βασιλικών συναντήθηκαν στην Δαμάστα ο Οδυσσέας Ανδρούτσος, ο Παπαντρέας, ο Δυοβουνιώτης, ο Γκούρας κ.α. Αποφάσισαν να κατακάψουν όλα τα πεδινά χωριά της Λαμίας και να εκστρατεύσουν κατά της Υπάτης.

Δεν αποκλείεται μαζί με τ' αλλα χωριά να κάψανε την Τσοπαλνάτα να φύγανε οι κάτοικοι της και να ξαναγύρισαν πολύ αργότερα και να εγκαταστάθηκαν στην θέση που είναι σήμερα η Λυγαριά.

Άλλη μία σοβαρή εκδοχή είναι η εξής: Τον Απρίλιο του 1821 έγινε η μάχη της Μπεκής υπό τον Κουμνά Τράκα και τα παλικάρια του. Σε αυτή την μάχη πήραν μέρος και πολλοί Μπεκιώτες ίσως μαζί τους να συμμετείχαν και μερικοί Τσοπαλναήτες. Αργότερα οι τούρκοι σαν αντεκδίκηση μαζί με τη Μπεκή να κατέκαψαν και την Τσοπαλνάτα και οι κάτοικοι του χωριού να πιάσανε την Οίτη.

Ίσως ο Καπετάνιος Ευάγγελος Βαλατσός να είχε σχέσεις με την Τσοπαλνάτα πριν την έναρξη του αγώνα. Με την έναρξη της επανάστασης οι κάτοικοι του χωριού να έφυγαν να μπήκαν στην ομάδα του και οι τούρκοι σαν αντεκδίκηση να έκαψαν την Τσοπαλνάτα. Μπορεί επίσης για κάποιο λόγο να κατάστρεψαν οι Τούρκοι το χωριό και να αναγκάσανε τους Τσοπαλναήτες να ενταχτούν στο ένοπλο σώμα του Βαλατσού και να ξαναγύρισαν αργότερα όλοι μαζί στην Στρογγυλόλακα .

Στο Λονδίνο στις 11-23 Ιουνίου 1832 τέθηκαν οι βάσεις για την τελική οριοθέτηση ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία ,με το βασικό σημείο τριβής την επαρχία Ζητουνίου.

Στις 9 Ιουλίου 1832 υπεγράφη το οριστικό πρωτόκολλο μετά από συζήτηση δεκατεσσάρων ωρών .

Η οροθετική επιτροπή καθόριζε τα όρια να ξεκινούν από το μικρό χωριό Γρανίτσα να περνάνε από ένα ρυάκι που διασχίζει την Όθρη, τον Τυμφρηστό την κοιλάδα του Αχελώου και να καταλήγει στον κόλπο της Άρτας.

Αν η σύνοδος του Λονδίνου έδινε το Ζητούνι στους Τούρκους τότε η οροθετική γραμμή θα ξεκινούσε από τις εκβολές του Σπερχειού ,θα ανέτρεχε από την αριστερή του όχθη μέχρι το σημείο που η επαρχία Ζητουνίου συναντιέται με την επαρχία Πατρατζικίου, έπειτα θα στρίβει μέχρι την κορυφή της Όθρυς , ακολουθώντας τα κοινά σύνορα ανάμεσα στις δύο επαρχίες .Η οροθετική γραμμή για να φθάσει στην κορυφή της Όθρυς έπρεπε να περάσει ανάμεσα από τα χωριά Τσοπαλνάτες που άνηκε στην επαρχία Ζητουνίου ,και το χωριό Στύρφακα που άνηκε στην επαρχία Πατρατζικίου.

Αν το Ζητούνι δινόταν στους Τούρκους τότε η Τσοπαλνάτα θα ήταν στην τούρκικη επικράτεια, και τα σύνορα θα ήταν στον χείμαρρο ακριβώς έξω από τα σπίτια τους .Ίσως αυτή να ήταν μία αιτία που ανάγκασε τους Τσοπαλναήτες να φύγουν και να πάνε απέναντι στις Μεξιάτες ,να ξανάρθουν αργότερα αφού είχε λήξει πλέων το θέμα της οροθεσίας και να εγκατασταθούν εκεί που είναι κτισμένη σήμερα η Λυγαριά ,δίπλα στον Β. Μπαλατσό πού ήταν ήδη εκεί.

Από τις άδειες γάμου του 1834 και την τοποθέτηση του Γεώργιου Δούβαρη σαν Ιερέα στην Τσοπαλνάτα μαθαίνουμε ότι οι κάτοικοι της Τσοπαλνάτας είχαν επιστρέψει και ότι στο χωριό υπήρχαν 63 οικογένειες , εκείνο που δεν γνωρίζουμε είναι που είχαν εγκατασταθεί ,στα Παλιοχώρια ή στην Στρογγυλόλακα?

Ο Ε. Βαλατσός αγόρασε την Τσοπαλνάτα το 1836 ,αυτό που δεν γνωρίζουμε είναι πότε εγκαταστάθηκε στην Στρογγυλόλακα για να μπορέσουμε έτσι να έχουμε μία πιο σαφή εικόνα πότε έγινε η μεταφορά του χωριού.

Η ανέγερση του Αγίου Αθανάσιου τελείωσε το 1897 σύμφωνα με την πλάκα που υπάρχει πάνω από την δεξιά πόρτα της εκκλησίας .Για να αναγερθεί μία καινούργια εκκλησία λογικά θα πρέπει οι απαιτήσεις για τις θρησκευτικές ανάγκες των κατοίκων της Στρογκυλόλακας να είχαν ξεκινήσει αρκετά χρόνια νωρίτερα ,που μέχρι τότε εκκλησιαζόντουσαν από τον Άγιο Γεώργιο που βρίσκονταν πλέων αρκετά μακριά από το νέο τους χωριό. Επομένως η μεταφορά του χωριού στην Στρογγυλόλακα είχε τελειώσει αρκετά χρόνια πριν το 1897 και μάλλον έγινε με την εγκατάσταση του Βαλατσού στην περιοχή.

ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΤΣΟΠΑΛΝΑΤΕΣ

Η διαδικασία εξέλιξης της Τσοπαλνάτας από 10 Φεβρουαρίου 1833 όταν έφυγαν οι τούρκοι έως τις 20-1-1927 που μετονομάστηκε σε Λυγαριά είναι η εξής.

Στις 10 Φεβρουαρίου του 1833 εξεδόθη βασιλικό διάταγμα του περί της καταλήψεως της Αττικής, της Φθιώτιδος, της Ευβοίας και των λοιπών μερών σύμφωνα με την οροθετική γραμμή. Στις 28 Μαρτίου 1833 ο ελληνικός στρατός εισήλθε στην Λαμία και τα γύρω χωριά.

Ο νόμος της 27 Δεκεμβρίου 1833,Φ.Ε.Κ 3/1834 άρθρο 6 λέει ότι :<<όλον το Βασίλειων της Ελλάδος θέλει διαιρεθεί εις Δήμους>>.

Η εφημερίδα της κυβερνήσεως με αριθμό 2/1837 δημοσιεύει πίνακα με τους Δήμους και τις Κοινότητες όλης της ελεύθερης τότε Ελλάδος. Έτσι το 1836 η Φθιώτιδα χωρίζεται σε 15 Δήμους με την Τσοπαλνάτα να υπάγεται στον Δήμο Λαμίας. Λαμίας (β' τάξεως ). Ζητούνι ,Δίβρη ,Ταράτσα ,Μακρολίβαδο ,Φούρκα-Δερβένι ,Τσουκαλάται ,Νταϊτσά , Μπεκί ,Παλαιοχώρι ,Καλύβια ,Ιμίρμπεϊ ,Λιμογάρδι ,Αλαμάνα, Μεγάλη Βρύση ,Σαρμουσακλή.

Με βασιλική απόφαση της 27ης Νοέμβρίου-9ης Δεκεμβρίου 1840 οι 15 Δήμοι της Φθιώτιδος γίνονται 10. Λαμίας. Λαμία(πρωτ), Σαρμουσακλή ,Μεγάλη Βρύση ,Λικογάρδι ,Δίβρη ,Παλαιοχώρι ,Μακρολίβαδο, Δερβέν Φούρκα, Τσοπανλάτες ,Δαϊτσια, Μπεκί ,Καλύβια ,Κόμμα ,Ιμίρμπεϊ ,Αλαμάνα ,Ταράτσα ,Μονή Αντινίτσης διατηρούμενη ,Μονή Άγιος Νικόλαος διαλελυμένη.

Σε εκτέλεση του νόμου ΔΝΖ της 14-2-1912, ΦΕΚ 58 και 59/1912 ,ο Δήμος Λαμίας έχει την παρακάτω σύνθεση. Δήμος Λαμίας . Λαμία ,Δίβρη ,Δαϊτσά ,Καλύβια ,Κόμμα ,Λιμογάρδιον ,Μπεκί ,Μεγάλη Βρύση , Σαρμουσακλή ,Ταράτσα , Τσοπαλάδες ,Μονή Γενεσίου της Θεοτόκου η Αντινίτσης (Αλαμάνα , Αντίνιτσα , Μακρολίβαδο).

Σε εκτέλεση του νόμου Δ.Ν.Ζ΄ του 1912 οι δέκα Δήμοι Φθιώτιδας καταργούνται. Με το διάταγμα της 29-8-1912,Φ.Ε.Κ.261/1912 η Τσοπαλνάτα και η Δαϊτσά εντάσσονται ως συνοικισμοί και υπάγονται διοικητικά στην Κοινότητα του Σταυρού από το 1912 έως το 1919.

Με το διάταγμα 30-4-1919, Φ.Ε.Κ.95\1919 ο συνοικισμός Τσοπαλνάτα αποσπάται από την Κοινότητα Μπεκί και γίνεται ανεξάρτητη Κοινότητα, ο συνοικισμός Νταϊτσά αποσπάται από την Κοινότητα Μπεκί και προσαρτίζεται στην Κοινότητα Τσοπαλνάτας.

Με την Α.Α.Υπουργείου εσωτερικών 41743/10-10-1926, Φ.Ε.Κ.68/1926 η Τσοπαλνάτα μετονομάζεται σε Λυγαριά.

Με Α.Α.Υπ.Εσωτερικών 2798/20-1-1927,Φ.Ε.Κ6/1927 η Νταϊτσά μετονομάζεται Αγριελιά.

61656; Από το 1927 η Τσοπαλνάτα και πρακτικά πλέων μετονομάζεται σε Λυγαριά .

Με το πέρας των μετονομασιών τον Μάρτιο του 1940 ο Δήμος Λαμίας έχει ως εξής: Ανθήλη , Δίβρη, Καλαμάκι ,Κόμμα ,Λυγαριά , Ροδίτσα ,Σταυρός , Δήμος Λαμιέων.

Με το Β.Δ.669\69(φεκ 208\α) της 21-10-1969 η θέση Ταμπούρια του χωριού Λυγαριά μετονομάζεται σε Προμαχώνα.

Με το Β.Δ. της 30-7-1948 το 230.000 χιλιόμετρο της σιδηροδρομικής γραμμής ονομάζεται σιδηροδρομικός σταθμός Λυγαριάς .